Nieuwste onderwerp

Celan (4)

Dus op het moment dat men een foto van hem en Heidegger wil maken, weigert Celan, om even later te melden dat hij geen bezwaar meer heeft; wanneer Heidegger hem uitnodigt naar het Schwarzwald, stemt hij in, om vervolgens zoveel twijfels te spreken dat het lijkt alsof hij niet meer zal gaan – maar de volgende ochtend staat hij klaar; achteraf lijkt Celan de ontmoeting geslaagd te vinden, om in de jaren daarna dat beeld weer bij te stellen. Als er één woord is dat Celans verhouding tot Heidegger kenmerkt, dan is dat “aarzeling.”

Die aarzeling sluipt ook in de compositie van het gedicht over de ontmoeting. De eerste schets voor ‘Todtnauberg’ begint met de bijzin ‘gezien we een gesprek zijn.’ Het gaat om een citaat uit het gedicht ‘Vredesfeest’ van Friedrich Hölderlin:

Veel heeft, van ‘s morgens af aan,
sinds we een gesprek zijn en van elkaar horen,
de mens ervaren, spoedig echter zijn we gezang.

Die titel, ‘Vredesfeest’, krijgt in de versie van Celan een wrange klank. De eerste twee schetsen die hij met die bijzin uitwerkt klinken zo:

(gezien we een gesprek zijn,
waarin we stikken
waarin ik
stik)

Gezien we een gesprek zijn,
waarin
we stikken,
waarin ik stik,
dat mij
uit me stootte, driemaal,
viermaal

Het is, denk ik, zowel veelzeggend dat dit de eerste aanzet was, als dat Celan het weer heeft geschrapt. De uiteindelijke versie van ‘Todtnauberg’ bestaat haast alleen uit kale beschrijvingen, de tensie blijft onderhuids, het stikken wordt verzwegen.

Het gedicht zou nooit een simpele verzoening beschrijven, dat is helder. En ook deze vroege, geschrapte schetsen zijn niet maar een aanklacht: van beide gesprekspartners wordt gezegd dat ze in het gesprek – het gesprek dat ze samen zijn – stikken. Maar wat van begin af aan afwezig blijft, is Hölderlins oorspronkelijke overtuiging: dat het gesprek, ‘spoedig’ al, verwordt tot gezang.

« terug naar blog

Reageer

Wat lees ik?

Dickinson, Kafka, Celan

Wat kijk ik?

Jarmusch, Ozu, Sorrentino

Wat schreef ik?

Een zoon van (najaar 2020), In het vlees (2020), Het woedeboek (2018), Het leven zelf (2017), Constellaties (2014)

Quote

To die would simply be to surrender a nothing to the nothing. The meaning of life is that it stops.
Next week: Banoffee pie!
Tom Gauld, Baking with Kafka