Nieuwste onderwerp

Celan (3)

Na zijn voordracht wordt Celan door Heidegger uitgenodigd om de volgende dag mee te rijden naar zijn hut in het Zwarte Woud. Tijdens de heenweg zwijgen ze veel, maar ze schijnen op den duur toch aan de praat te zijn geraakt. Heidegger verklaarde later aan Hans-Georg Gadamer, een van zijn leerlingen, dat hem duidelijk werd, tijdens hun wandeling, dat Celan veel meer van de bomen en planten daar afwist dan hij.

Het gedicht dat Celan een week later naar aanleiding van hun ontmoeting schrijft, ‘Todtnauberg’, staat vol planten. Het opent zo:

Arnica, ogentroost, de
dronk uit de put met de
kubus-ster erop,

in die
hut

Misschien dat Celan, via Baumann (die hem naar Freiburg uitgenodigd had en bij wie hij verbleef), weet had van Heideggers antwoord op de vraag de voordracht bij te wonen: ‘Ik wil Paul Celan al heel lang ontmoeten. … Ik ken al zijn werken … 24 juli komt me het beste uit … Het zou ook gezond [heilsam] zijn P.C. het Zwarte Woud te laten zien.’ Als Celan dat gelezen heeft, of ervan hoorde, is de opening van z’n gedicht misschien een (eufemistische?) respons. Arnica en ogentroost zijn Heilpflanzen.

De ‘dronk uit de put’ en ‘kubus-ster’ verwijzen naar de werkelijkheid. Voor Heideggers hut stond een waterkraan, versierd met een ornament, een blokvormige ster.

Dat is meteen ook een sterk voorbeeld van hoe Celan in zijn gedichten te werk gaat. Het Duitse, samengestelde woord daar is “Sternwürfel.” “Stern” betekent ster, “Würfel” betekent kubus, en dobbelsteen. Met wat gevoel voor taalspel kun je in plaats van ‘kubus-ster’ ook ‘dobbelster’ horen. Het is vrijwel onmogelijk daarbij niet aan de Davidsster te denken, of aan de connotatie van kans, toeval, lot. Celan grijpt de werkelijkheid, de feitelijke observatie aan – er wás daar ook gewoon een ‘dobbelster’ – om tegelijkertijd te verwijzen naar het lot van de Joden, alsof hij Heidegger daaraan herinneren moet.

Het gedicht laat van meet af aan horen hoe onherroepelijk de taal nu besmet is geraakt, welke associaties het niet meer van zich af kan wassen. Alsof het zegt: nee, ik kan niet eens een gezonde boswandeling maken zonder dit te zien, kan geen water drinken zonder dat de versiering van de kraan dit in herinnering roept.

« terug naar blog

Reageer

Wat lees ik?

Dickinson, Kafka, Celan

Wat kijk ik?

Jarmusch, Ozu, Sorrentino

Wat schreef ik?

Een zoon van (najaar 2020), In het vlees (2020), Het woedeboek (2018), Het leven zelf (2017), Constellaties (2014)

Quote

To die would simply be to surrender a nothing to the nothing. The meaning of life is that it stops.
Next week: Banoffee pie!
Tom Gauld, Baking with Kafka