Nieuwste onderwerp

Spelletje

Het leven heeft geen zin, heb je er al zin in? – Een essay over zingeving.

De atheist heeft het zwaar; hij leeft een leven zonder betekenis. Hij heeft geen reden om goed te doen, want wat schiet hij op met een altruïstsche daad als karma niet bestaat en hij er niet door in de hemel komt. De atheist kan zich zelfs afvragen wat voor zin het heeft om uberhaupt te proberen om iets bereiken, daar niets wat hij doet van blijvende waarde is omdat al het aardse op een dag weer vergaat, en dan is er nog de dood die alles wat hij ooit behaalde in één klap nutteloos maakt. Anders gezegd gaat de atheist gebukt onder de existentiële angst die komt van het besef dat de zin van het leven niet bestaat, dat er alleen de zin is die we zelf aan het leven geven.

Albert Camus ging met zijn absurdisme nog een stapje verder en zei dat de mens gedoemd is betekenis te zoeken in een intrinsiek betekenisloze wereld, en dat dit per definitie een kansloze zoektocht is. Ik denk dat je het leven nog het beste met een spel kan vergelijken; we rennen achter allerlei doelen aan, terwijl het in feite allemaal maar een nutteloze onderneming is.

Ik moet ik bekennen dat ik De Mythe van Sysifus niet gelezen heb, maar ik weet wel dat Camus heeft gezegd dat de enige belangrijke vraag in de filosofie die van zelfmoord is, en wat ik denk dat hij daarmee bedoelde is de vraag: als niets in het leven zin heeft, wat heeft het dan voor zin om te leven? Ik hoop op deze vraag een (niet compleet onbevredigend) antwoord te vinden door te me af te vragen wat de redenen zijn dat we spelen. Want net als voor het leven is er geen reden voor het spel, maar toch zullen we na het uitspelen van een spel vaak het gevoel hebben dat het de moeite waard was. Ondanks de betekenisloosheid is er kennelijk toch een reden om te spelen, en misschien dus ook een reden om te leven.

Op youtube kun je een filmpje vinden van Extra Credits dat uiteenzet waarom mensen spelen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen vier verschillende soorten spelers: de doelen-behaler, de competitieve speler, de sociale speler en de ontdekker. Het is mijn doel om in dit essay the onderzoeken hoe deze vier redenen om te spelen kunnen worden geherinterpreteerd als redenen om te leven. Maar voordat ik hiermee begin wil ik eerst duidelijk maken dat ik het hier botweg heb over verschillende manieren waarop we dopamine, serotonine en andere geluksstofjes vrij laten komen in ons brein, en dat wat hier geschreven staat misschien beter kan worden geïnterpreteerd als een poging de vraag ‘hoe gelukkig te worden’ te beantwoorden, en niet de vraag van de zin van het leven als in ‘de reden waarom we op de wereld zijn gezet’. Maar de mechanismes die geluksstofjes vrij laten komen zitten in ons om ons in een bepaalde richting te sturen, en als het doel is om te doen waar de mens voor is gemaakt, dan denk ik dat dit doel niets anders kan zijn dan gelukkig worden.

Dan nu: de vier redenen om te leven, zoals ze logischerwijs volgen uit de aanname dat het leven een spel is en een youtubefilmpje.

De eerste reden waarom mensen spelen, is vanwege de dopamine die vrijkomt bij het behalen van een doel. We houden van het gevoel dat we voelen als we eindelijk dat moeilijke level hebben gehaald, op een manier die goed vergelijkbaar is met de voldoening van een opgeruimde kamer, of een huiswerkopdracht die af is. Het is misschien ook wel het gevoel van stoppen met rennen na de geplande vijf kilometer. Het is een verlangen; een verlangen iets te doen. Meestal is dat iets dat niet plezierig is om te doen, en dat maakt het dus een verlangen om onszelf, onze weerzin tegenover het doen, te overwinnen. Het is dus niet het doen zelf dat ons gelukkig maakt, maar het hebben gedaan. Iemand die elke avond tevreden is over wat hij die dag allemaal heeft bereikt zal zich niet snel afvragen waar hij voor leeft.

De tweede reden om te spelen is – op de manier waarop hij door Extra Credits wordt gepresenteerd – mijn minst favoriete reden: mensen spelen om beter te zijn dan anderen. Iedereen die de Call of Duty multiplayer heeft gespeeld weet dat dat vooral leuk is wanneer je wint. Geluk is het egostrelende gevoel van de high score halen. We houden van het gevoel van de beste zijn; misschien komt dat door onze specialisatiedrift; het verlangen ons te onderscheiden. Men wil speciaal zijn, en wat daarmee wordt bedoelt is dat we kwaliteiten willen bezitten die anderen niet hebben. En als we dan het alfamannetje zijn, of ons dermate in iets hebben gespecialiseerd zodat niemand het ons nog na kan doen, dan zijn we gelukkig.

Helaas is dit in een wereld met meer dan zes miljard mensen een onhaalbaar ideaal. Daarom is het denk ik goed om te beseffen dat het niet per sé ‘de beste zijn’ is wat we willen, maar simpelweg een gevoel van eigenwaarde. Dit is misschien wel waarom we zo blij worden van iets doen waar we goed in zijn. Iemand die zijn passie heeft gevonden weet waar hij of zij voor leeft.

Iets wat door Extra Credits niet werd genoemd, wellicht omdat het al in de hiervoor genoemde ‘zinnen van het leven’ verwoven zit, is groei. Groei is het gevoel dat we op een pad zijn en elke dag weer een stapje verder komen. Groei is het geloof dat alle kleine stappen, die opzichzelf geen meetbaar resultaat hebben; zinloos lijken, in het eind toch tot een grote beloning zullen leiden. Onze behoefte aan groei is onze behoefte aan een project, en dat project kunnen we zelf zijn, zoals bij de budhist en de bodybuilder, of het kan iets zijn dat we maken, bijvoorbeeld een boek of een tuin, of het kan iemand zijn die we helpen, zoals de projecten van een personal trainer of een therapeut. Hierom mag groei niet aan een analyse van zingeving ontbreken. Misschien is groei wel dat wat het genot van het behalen rechtvaardigd, en wat ons helpt het gevoel van eigenwaarde te bereiken.

Gelukkig speelt niet iedereen om anderen te verslaan, integendeel, een spel kan mensen juist samenbrengen. De derde reden om te spelen is dezelfde als de zin van het leven volgens het humanisme; het samenzijn met anderen. Deze vorm van zingeving is fundamenteel anders dan de hiervoor beschrevene omdat het hier niet meer gaat om een actieve daad van zingeving. Waar de vorige vormen van zingeving als het ware de gamificatie van het leven beschreven, heb ik het nu simpelweg over liefde. In haar platste vorm als de serotonine die vrijkomt bij fysiek contact met de mensen van wie we houden (een hele chille natuurlijke high). Liefde als in de diepe verbinding tussen twee mensen die hun gevoelens aan elkaar kunnen uiten en elkaar begrijpen; misschien is de zin van het leven wel om niet alleen te zijn, om ons volledig begrepen te voelen en anderen volledig te begrijpen. Liefde als het andere kunnen helpen, er kunnen zijn voor je medemens. Wie betekenisvolle relaties onderhoud heeft anderen om voor te leven.

Nog een zin van het leven is de zin die kinderen het beste begrijpen; de vierde en laatste reden om te spelen die Extra Credits beschrijft is het ontdekken. Zodra de speler zich in de wereld van het spel begeeft begint de nieuwsgierigheid naar wat er hier allemaal mogelijk is. We willen de grenzen opzoeken, en alles zien wat er te zien valt. In de spelwereld waarin we allemaal in leven komt dit neer op het verlangen om alles mee te maken wat er te ervaren valt; alles leren wat er te leren is; alles zien wat er te zien is; alles voelen wat een mens kan voelen. Ik vind het moeilijk om te verwoorden wat verwondering inhoudt; iets dat ik zowel kan vinden in het bewijs van een wiskundige stelling als de glinsteringen van het zonlicht in de dauw tijdens een ochtendwandeling, wat is dat precies. Maar één ding is duidelijk: wie zich verwonderd vraagt zich niet af waarvoor hij leeft omdat het moment van verwondering, het nu, al reden genoeg is om te bestaan.

Om af te sluiten wil ik nog een paar opmerkingen maken. Er bestaat (volgens het atheisme, en ook volgens mij) geen echte zin van het leven, geen groter cosmisch plan waar we allemaal ons steentje aan bij moeten dragen. Het enige plan is datgene wat we zelf verzinnen. Er bestaat alleen zingeving, en daarom moet dit essay vooral als een existentialistische gedachtegang gezien worden. Ook denk ik niet dat ik ooit de complete zingeving van het leven, een beschrijving van alle vormen van geluk die een mens kan voelen, zou kunnen halen uit een youtubefilmpje. Ik zal dus ook niet pretenderen dat ik nu het leven volledig heb begrepen, maar misschien wel een klein beetje.

« terug naar blog

One response to “Spelletje”

  1. Emile

    goeie shit man

Reageer

Wat lees ik?

Fitzgerald tot Faberyayo, en nooit genoeg

Wat vind ik?

Ik vind dat het eigenlijk allemaal wel goed gaat.

Wat luister ik?

Kendrick Lamar, Chance the Rapper en Kanye West, Fresku, DJVT en Braz

Wat kijk ik?

Rick & Morty, Game of Thrones, Samurai Jack en Adventure Time

Wat denk ik?

Dat je het leven het beste kunt vergelijken met een spelletje.

Quote

"Huizen wegrottende longen ieder steen kankeroog." -Harry Mulisch, archibald strohalm